Ví dụ hình thành loài bằng cách li sinh thái - HocVienKhoiNghiep.Edu.Vn
Rate this post
Nội dung chính

  • 1.1. Hình thành loài bằng cách li tập tính và cách li sinh thái
  • 1.2. Hình thành loài nhờ cơ chế lai xa và đa bội hóa
  • 2. Bài tập minh họa
  • 3. Luyện tập
  • 3.1. Bài tập tự luận
  • 3.2. Bài tập trắc nghiệm
  • 4. Kết luận
  • Video liên quan

Trang chủ

Diễn đàn

>

MÔN KHÁC : Hóa – Sinh – Anh

>

Sinh Học

>

Phần 6 : TIẾN HÓA

>

Chương I : BẰNG CHỨNG VÀ CƠ CHẾ TIẾN HÓA

>

Bạn đang đọc: Ví dụ hình thành loài bằng cách li sinh thái

Bài 29 – 30: Qúa trình hình thành loài

I. Hình thành loài khác khu vực địa lý

1. Vai trò của cách li địa lý trong việc hình thành loài mới– Các trở ngại về mặt địa lí (núi, biển, sông) làm nhiều quần thể sống cách biệt về mặt địa lí khác nhau nên CLTN và các nhân tố tiến hóa khác dễ dàng làm thay đổi cấu trúc di truyền của các quần thể theo những hướng khác nhau.- Khi sự sai khác về cấu trúc di truyền giữa các quần thể đến một lúc nào đó xuất hiện sự cách li sinh sản à hình thành loài mới (thường xảy ra ở động vật).

Ví dụ : sự hình thành loài mới do cách li bởi các quần đảo rất dễ nhận thấy, Vì giữa các hòn đảo có sự cách li tương đối, các sinh vật giữa các hòn đảo ít trao đổi vốn gen cho nhau. Khi 1 nhóm sinh vật tiên phong di cư tới hòn đảo mới thì điều kiện kèm theo sống mới, sự cách li tương đối về mặt địa lí dễ biến quần thể nhập cư thành loài mới.

2. Thí nghiệm chứng minh quá trình hình thành loài bằng con đường địa lí (thí nghiệm của Dodd)
– Thí nghiệm: chia quần thể ruồi giấm ra nhiều quần thể nhỏ và nuôi trong môi trường nhân tạo khác nhau trong những lọ qua nhiều thế hệ (một số được nuôi bằng môi trường tinh bột, một số khác bằng môi trường có đường mantôzơ)
– Kết quả: từ 1 quần thể ban đầu chia thành 2 quần thể thích nghi với việc tiêu hóa tinh bột và đường mantôzơ. Cho 2 loài ruồi này sống chung và nhận thấy sự cách li địa lí và khác biệt về điều kiện môi trường sống làm xuất hiện sự cách li về tập tính giao phối dẫn đến cách li sinh sản giữa 2 quần thể ruồi.
–  Tóm lại: CLTN chỉ giúp hình thành nên những tính trạng thích nghi, cách li SS là sản phẩm phụ của quá trình tiến hóa. Tuy nhiên cách li SS lại trực tiếp quyết định sự phân hóa của quần thể thành loài mới. 

II. Hình thành loài cùng khu vực địa lí

1. Hình thành loài bằng cách li tập tính và cách li sinh thái+ Hình thành loài bằng cách li tập tính:- Trong cùng 1 vùng phân bố có sự cách li về tập tính giao phối giữa các quần thể à loài mới.- Ví dụ: hai quần thể cá trong cùng 1 hồ nhưng lại có tập tính sinh sản khác nhau, 1 quần thể thường đẻ trứng trong các khe đá, 1 quần thể lại thường đẻ trứng ven bờ dẫn đến cách li về mặt tập tính. Nếu sự cách li này diễn ra trong thời gian dài sẽ dẫn đến hình thành loài mới.+ Hình thành loài bằng cách li sinh thái:- Do có sự cách li nơi ở giữa các quần thể trong cùng 1 vùng phân bố địa lí cũng có thể dẫn đến hình thành loài mới.

– Ví dụ : quần thể cá hồi ( Salmo trutta ) trong hồ Xêvan ( Acmêni ) phân hóa về mùa đẻ trong năm và chỗ đẻ đã làm hình thành những nòi sinh thái khác nhau. Nếu sự cách li này diễn ra trong một thời hạn dài hoàn toàn có thể dẫn đến hình thành loài mới .

2. Hình thành loài nhờ cơ chế tự đa bội– Hiện tượng tự đa bội có thể nhanh chóng hình thành loài mới từ 1 loài ban đầu mà không cần cách li địa lí. Tự đa bội thường xảy ra ở thực vật: trong giảm phân vì 1 lí do nào đó các cặp NST không phân li tạo thành giao tử 2n.- Vd: chuối nhà 3n được hình thành từ chuối rừng 2n theo con đường tự đa bội.         Bước 1: Giao tử 2n x giao tử 2n à hợp tử 4n à cây 4n         Bước 2: Cây 4n tự thụ phấn à loài mới. (loài tứ bội 4n)Kiểm tra: Cây 4n x cây 2n à cây 3n (bất thụ).

Theo tiêu chuẩn cách li sinh sản, quần thể 4 n cách li sinh sản với quần thể 2 n. ( 2 loài khác nhau )

3. Hình thành loài nhờ cơ chế lai xa và đa bội hóa
– Hình thành loài mới trong cùng 1 khu vực địa lí do sai khác NST à cách li sinh sản à loài mới- Cơ thể lai khác loài thường bất thụ, đa bội hóa cơ thể lai khác loài để có cơ thể lai chức 2 bộ NST của bố mẹ, quá trình giảm phân bình thường và trở nên hữu thụ à loài mới. Loài mới đa bội cách li sinh sản với bố mẹ.Vd: Loài bông trồng ở Mĩ có bộ NST 2n = 52, trong đó có 26 NST lớn và 26 NST nhỏ. Được hình thành bằng con đường lai xa và đa bội hóa từ loài bông của châu Âu có bộ NST 2n = 26 gồm toàn NST lớn và loài bông hoang dại ở Mĩ có bộ NST 2n = 26 NST nhỏ.- Lai xa và đa bội hóa tạo nên loài mới thường xảy ra ở thực vật (vì ở thực vật có khả năng tự thụ phấn, sinh sản sinh dưỡng), ít xảy ra ờ động vật vì:+ Hệ thần kinh của động vật phát triển.+ Cách li sinh sản giữa 2 loài rất phức tạp.

+ Đa bội hóa thường gây nên rối loạn về giới tính .

Hình thành loài cùng khu vực địa lí

Xem thêm: Công thức tính công suất dễ hiểu nhất 2022

1.1. Hình thành loài bằng cách li tập tính và cách li sinh thái

a. Hình thành loài bằng cách li tập tính

  • Trong cùng một khu phân bố, các quần thể của loài có thể gặp các điều kiện sinh thái khác nhau
  • Ví dụ: quá trình hình thành loài cá

b. Hình thành loài bằng cách li sinh thái

  • Trong các điều kiện sinh thái khác nhau đó, chọn lọc tự nhiên tích luỹ các đột biến và biến dị tổ hợp theo những hướng khác nhau thích nghi với điều kiện sinh thái tương ứng, dần dần dẫn đến cách li sinh sản rồi thành loài mới.
  • Ví dụ sự hình thành loài mới bằng con đường sinh thái của các quần thể thực vật sống ở sông Vônga

1.2. Hình thành loài nhờ cơ chế lai xa và đa bội hóa

P: cá thể loài A (2nA) x cá thể loài B (2nB)

G: nA                           nB

F1: (nA + nB) → không có khả năng sinh sản hữu tính (bất thụ)

GF1: (nA + nB)             (nA + nB)

F2: (2nA + 2nB)

( thể tuy nhiên nhị bội ) → có năng lực sinh sản hữu tính ( hữu thụ )

  • Cơ thể lai xa thường không có khả năng sinh sản hữu tính (bất thụ) do cơ thể lai xa mang bộ NST đơn bội của 2 loài bố, mẹ → không tạo các cặp tương đồng → quá trình tiếp hợp và giảm phân diễn ra không bình thường
  • Lai xa và đa bội hóa tạo cơ thể lai mang bộ NST lưỡng bội của cả 2 loài bố, mẹ → tạo được các cặp NST tương đồng → quá trình tiếp hợp và giảm phân diễn ra bình thường → con lai có khả năng sinh sản hữu tính. Cơ thể lai tạo ra cách li sinh sản với 2 loài bố mẹ, nếu được nhân lên tạo thành một quần thể hoặc nhóm quần thể có khả năng tồn tại như một khâu trong hệ sinh thái → loài mới hình thành
  • Ví dụ: Sự hình thành lúa mì hiện đại nhờ quá trình lai xa và đa bội hoá

2. Bài tập minh họa

Phân biệt các hình thức hình thành loài mới trong tự nhiên ?

Hướng dẫn giải

a. Hình thành loài bằng con đường địa lí
– Ví dụ : Loài chim sẻ ngô có năng lực phân bổ rộng, đã tạo ra 3 nòi địa lý chính : nòi châu Âu, nòi Trung Quốc, nòi Ấn Độ. Tiếp giáp giữa Châu Âu và Ấn Độ hay giữa Ấn Độ và Trung Quốc có dạng lai tự nhiên
– Nguyên nhân : Khu phân bố bị chia cắt do các vật cản địa lí làm cho các quần thể trong loài bị cách li nhau → tạo ra sự sai khác vốn gen
– Cơ chế hình thành loài mới : Phân hóa tạo ra sự độc lạ vốn gen của các quần thể trong quần thể gốc bắt đầu, hạn chế trao đổi vốn gen gây hiện tượng kỳ lạ cách li đại lí ⇒ cách li sinh sản giũa các thành viên trong quần thể ⇒ Hình thành loài mới
– Đặc điểm của từng con đường :

  • Trải qua nhiều dạng trung gian
  • Ở khu vực tiếp giáp các dạng trung gian chưa phân hóa loài mới vẫn có khả năng trao đổi vốn gen với nhau
  • Tốc độ hình thành lời mới chậm
  • Tác động của yếu tố ngẫu nhiêu làm tăng cường sự phân hóa vốn gen ⇒ Tăng sự hình thanh loài mới

– Đối tượng xảy ra :

  • Động vật có năng di chuyển
  • Xảy ra ở động vật có khả năng  tán bào tử hạt giống

b. Hình thành loài bằng con đường sinh thái

  • Ví dụ: Các loài thực vật sống ở bãi bồi sông Vonga rất ít sai khác về hình thái so với các quần thể tương ứng sống ở phía trong bờ sông này. Tuy nhiên, chúng vẫn khác nhau về đặc tính sinh thái, vì phải thích nghi với mùa lũ nên thực vật ở bãi bồi sông có chu kỳ sinh trưởng muộn hơn, ra hoa kết hạt trước khi lũ về. Do vậy, các nòi sinh thái bãi bồi không giao phấn với các nòi tương ứng ở phía trong bờ sông
  • Nguyên nhân: Trong cùng một vu vực địa lí nhưng bị phân chia thành nhiều ổ sinh thái với các điều kiện khác nhau, tự đó các ổ sinh thái sẽ chọn lọc các các thể của quần thể là khác nhau. Tạo các quần thể có vốn gen phù hợp với từng ổ sinh thái
  • Cơ chế hình thành loài mới: Phân hóa vốn gen theo ổ sinh thái ⇒ Hình thành nòi sinh thái ⇒ cách li (,…) ⇒ hình thành loài mới 
  • Đặc điểm của từng con đường: Tốc độ hình thành lời mới chậm và trải qua nhiều dạng trung gian
  • Đối tượng xảy ra: Động vật ít di chuyển, chủ yếu xảy ra ở thực vật

c. Hình thành loài bằng các đột biến lớn – Ví dụ : Loài bông trồng ở Mĩ có bộ NST 2 n = 52, trong đó có 26 NST lớn và 26 NST nhỏ. Được hình thành bằng con đường lai xa và đa bội hóa từ loài bông của châu Âu có bộ NST 2 n = 26 gồm toàn NST lớn và loài bông hoang dại ở Mĩ có bộ NST 2 n = 26 NST nhỏ
– Nguyên nhân : Do các tác nhận gây đột biến gây tác động ảnh hưởng
– Cơ chế hình thành loài mới : Do sự biến hóa vật chất di truyến của loài
– Đặc điểm của từng con đường :

  • Gồm (đa bội hóa khác nguồn, đa bội cùng nguồn, tái cấu trúc NST)
  • Xảy ra ở thực vật và ít xảy ra ở động vật

– Đối tượng xảy ra : Chỉ xảy ra ở thực vật. Không xảy ra ở động vật hoang dã

3. Luyện tập

3.1. Bài tập tự luận

Câu 1: Tại sao lai xa và đa bội hóa nhanh chóng tạo nên loài mới ở thực vật nhưng ít xảy ra ở các loài động vật?

Câu 2: Cách li địa lí là gì? Nêu vai trò của cách li địa lí trong quá trình hình thành loài mới. Nếu không có sự cách li địa lí thì loài mới có thể hình thành bằng con đường nào khác không?

3.2. Bài tập trắc nghiệm

Câu 1: Trong các phương thức hình thành loài, phương thức tạo ra kết quả nhanh nhất là bằng con đường

A. cách li tập tính
B. lai xa phối hợp đa bội hóa
C. sinh thái
D. cách li địa lí

Câu 2: Khi nói về con đường hình thành loài bằng lai xa kèm đa bội hóa, có bao nhiêu nhận định đúng trong các nhận định dưới đây?

( 1 ) Hình thành loài bằng con đường lai xa và đa bội hóa xảy ra đa phần ở các loài thực vật .
( 2 ) Diễn ra 1 cách tương đối nhanh gọn và qua nhiều bước trung gian chuyển tiếp .
( 3 ) Góp phần hình thành loài mới trong cùng khi vực địa lí vì sự sai khác và NST nhanh gọn dẫn đến sự cách li sinh sản .
( 4 ) Con lai xa sau khi đa bội hóa được gọi là thể tứ bội hữu thụ .
A. 1
B. 2
C. 3
D. 4

Câu 3: Cơ sở di truyền của quá trình hình thành loài mới bằng con đường lai xa và đa bội hóa là:

A. Tế bào của khung hình lai khác loài chứa bộ NST của 2 loài bố, mẹ
B. Hai bộ NST đơn bội khác loài trong cùng 1 tế bào nên gay khó khăn vất vả cho sự tiếp hợp và trao đổi chéo giữa các cặp NST, do vậy làm cản trở quy trình phát sinh giao tử
C. Nhờ lai xa đã tạo ra khung hình lai có sự tổng hợp bộ NST đơn bội của cả 2 loài nhưng bất thụ. Sự đa bội hóa giúp quy trình giảm phân của khung hình lai xa diễn ra thông thường và khung hình lai xa có năng lực sinh sản hữu tính
D. Cơ thể lai xa triển khai việc duy trì và hát triển nòi giống bằng hình thức sinh sản sinh dưỡng

Câu 4: Phát biểu nào dưới đây liên quan đến quá trình hình thành loài mới là không đúng?

A. Quá trình hình thành loài mới hoàn toàn có thể diễn ra từ từ trong hàng vạn, hàng triệu năm hoặc hoàn toàn có thể diễn ra tương đối nhanh gọn trong một thời hạn không dài lắm
B. Loài mới không Open với một thành viên duy nhất mà phải là 1 quần thể hay mọt nhóm quần thể sống sót và tăng trưởng như một mắt xích trong hệ sinh thái và đứng vững qua thời hạn dưới tính năng của CLTN
C. Lai xa và đa bội hóa là con đường hình thành loài mới thường gặp ở thực vật, ít gặp ở động vật hoang dã vì ở động vật hoang dã, chính sách cách li sinh sản giữa 2 loài rất phức tạp và việc đa bội hóa thường gây chết
D. Quá trình hình thành loài bằng con đường địa lí và con đường sinh thái luôn luôn diễn ra trọn vẹn độc lập với nhau

Câu 5: Tại sao từ 1 loài lại có thể hình thành loài khác hoặc 1 vài loài khác nhau trong khi nó vẫn chiếm địa bàn sinh sống như cũ?

A. Do đột biến
B. Do ngoại cảnh đổi khác

C. Do áp lực của chọn lọc

Xem thêm: Ví dụ quần thể sinh vật là gì

D. Do quy trình đột biến, giao phối và CLTN theo con đường phân li

4. Kết luận

Sau khi học xong bài này các em cần :

  • Giải thích được quá trình hình thành loài bằng con đường lai xa và đa bội hoá
  • Giải thích được sự cách li về tập tính và cách li sinh thái dẫn đến hình thành loài như thế nào
  • Có ý thức bảo vệ sự đa dạng sinh học và các loài cây hoang dại cũng như các giống cây trồng nguyên thuỷ

Source: https://thcsbevandan.edu.vn
Category : Phương pháp học tập

Bình luận